اصـول و فنـون طــراحـی سـؤال

 اصول و فنون طراحی سؤال


۱- اصولی که باید قبل از طراحی  به آن توجّـه شود :

۱-۱) در طراحی آزمون باید ویژگی‌های دانش آموز مد نظر باشد و تعداد سؤال و بسته پاسخ یا باز پاسخ بودن آزمون با توجّه به دانش آموز در نظر گرفته شود.

۱-۲) در طراحی آزمون به بارم بندی و بودجه بندی کتاب توجّه شود.

۱-۳) هدف‌ کلی آزمون مشخص شود و با توجّه به هدف، نوع آزمون مسابقه ،آزمون پیشرفت…. تعیین گردد.

۱-۴) اهداف آموزشی مورد نظر درجدول مشخصات درج گردد. در صورت امکان هدف نویسی توسط چند معلّم و طرّاح انجام شود . دقّت شود، در کل آزمون اهداف کم ارزش ملاک عمل قرار نگرفته و سؤال پیش پا افتاده داده نشود.

۱-۵) براساس بندهای یک تا چهار جدول مشخصات کامل گردد.

۱-۶) طبقات حیطه‌ی شناختی مورد انتظار . در جدول مشخصات درج شود.

۲- اصولی که باید هنگام طرح سؤال به آن توجّه شود :

۲-۱) سؤال ها باید اهداف کلی و جزئی آن درس را بسنجد بدین ترتیب سؤال با هدف آموزشی منطبق بوده و به روایی آزمون کمک می کند.

۲-۲) براساس سطوح شناختی تعیین شده در جدول مشخصات ،  از انواع سؤال های باز پاسخ و بسته پاسخ استفاده شود تا با افزایش تعداد سؤال ها اهداف بیشتری تحت پوشش قرار گیرد.

۲-۳) بارم بندی با توجّه به سطوح حیطه‌ی  شناختی و ارزش واقعی سؤال تعیین شود.

۲-۴) طرح سؤال توسط دو نفر انجام شود تا با بازبینی سؤال و جواب از نظر علمی ، آیین نگارش ، زمان پاسخ گویی ، بارم و … . خطا به حداقل برسد.

۲-۵) در سؤالاتی که هدف ارزش یابی میزان  فهم دانش آموزان است و نه دقّت محاسباتی ، از اعداد ساده استفاده شود.

۲-۶) صورت سؤال ها از نظر آیین نگارشی ، واضح و مشخص باشد.

۲-۷) سؤال تا حد امکان مختصر ، ساده ، روشن  و روان باشد.

۲-۸) از توضیح غیر ضروری و گمراه کننده در متن سؤال خود داری شود . متن سؤال با شکل ، نمودار و جدول استفاده شده ، مطابقت داشته باشد.

۲-۹) در صورت امکان توضیحات ضروری در متن سؤال آورده شود و در داخل پرانتز درج نگردد.

۲-۱۰) متن سؤال برای همه‌ی دانش آموزان یک مفهوم را القا کند تا همه بتوانند پاسخ مشخصی را ارائه کنند.

۲-۱۱) با به کاربردن افعال صحیح ، انتظار خود از دانش آموزان را مشخص نموده و در صورت لزوم واحد مقیاس ، میزان دقّت مورد انتظار در پاسخ گویی ، بازگو شود.

۲-۱۲)از به کار بردن کلمات منفی در متن سؤال  خود داری شود .درصورت به کار بردن کلمات منفی در جملات ، آنها مشخص شوند.

۲-۱۳) از به کار بردن کلمات منفی در منفی پرهیز شود.

۲-۱۴)در متن سؤال از اصطلاحات ، مفاهیم و علائم رایج به کار برده شده در کتاب استفاده شود.

۲-۱۵) ملاک پاسخ گویی مشخص گردد. هنگام به کار بردن واژه هایی مثل “مقایسه کنید ” سؤالهای طرح شده ، به گونه ای باشد که بین متخصصین در پاسخ گویی اختلافی نباشد.

۲-۱۶) در طرح سؤال در سطوح بالای شناختی ، نباید سؤال کلمه به کلمه از روی متن درس نوشته شود تا فرد بتواند دانش خود را در موقعیّت جدید به کار گیرد.

۲-۱۷) در سؤالی که مبتنی بر عقاید شخصی است ، از فرد خواسته شود ، دلایل و شواهد خود را برای عقیده یا طرز فکر خود ارائه کند.

۲-۱۸) سؤال هایی که جواب کوتاه (بله ، خیر ، ….) دارند با کلماتی مانند چرا و چگونه ، تکمیل شود و در سؤال های چند گزینه ای ، دلیل انتخاب گزینه خواسته شود.

۲-۱۹) طول متن سؤال با پاسخ متناسب باشد ، به طوری که متن سؤال خیلی طولانی و پاسخ آن دو کلمه نباشد.

۲-۲۰) طرح سؤالات چند مرحله ای ، فقط در موارد زیر بلامانع است:

الف) در صورتی که رسیدن تدریجی به یک هدف مطرح باشد.

ب) بخش های یک سؤال به یک هدف کلی مربوط باشد.

تــوجّه:

  • درسؤال‌های چند مرحله‌ای ، همه مراحل یک جواب نداشته باشند (پاسخ هر بخش متفاوت از دیگری باشد.)
  • بند های مختلف یک سؤال چند مرحله ای با حروف الفبا مشخص شود.

۲-۲۱) در صورت امکان از به کار بردن واژه‌های چه کسی ، چه وقت ، کجا و . . .  خود داری شده و در عوض از کلماتی مانند چرا ، چگونه  و به چه دلیل ، استفاده شود.

۲-۲۲)عبارتی از سؤال ، راهنمای پاسخ صحیح برای همان سؤال یا دیگر سؤال ها نباشد.

۲-۲۳) سؤال ها مستقل از یکدیگر طرح شوند تا جواب دادن به یک سؤال منوط به پاسخ دادن به سؤالات دیگر نباشد.

۲-۲۴) متناسـب با هـر پاسـخ درست ارائه  شده ، نمـره ی لازم داده شود . دقّت شـود به تمام قسمت های نوشته شده در راهنمای تصحیح ، بارم منطقی و مناسب اختصاص داده شود و کل نمره به جواب آخر اختصاص داده نشود.

۲-۲۵) اگر سؤالی برای رسیدن به جواب صحیح ، چند راه حل داشته باشد ، در راهنمای تصحیح به تعداد آن ها اشاره شود.

۳- اصولی که باید بعد از طراحی سؤال به آن توجّه شود.

۳-۱) به مشخصات ظاهری سؤال (زیبایی ، تراکم سؤال‌ها ، خط نگارشی ، وضوح نمودار و شکل و  . ) توجّه شود. بارم هر سؤال مشخص و در ستون چپ برگه امتحانی درج شود. جمع نمرات مشخص باشد.

۳-۲) از یک مفهوم چند سؤال تکراری داده نشود.

۳-۳) زمان بندی کل آزمون منطقی باشد.

۳-۴) ترتیب سؤالات تا حد امکان با توجّه به ترکیبی از موارد زیر باشد:

آسان به دشوار  –  سطوح حیطه‌ی شناختی – به ترتیب مفاهیم عنوان شده در داخل کتاب.

۳- ۵) حتی الامکان سؤال انتخاب کردنی داده نشود.

۳-۶) راهنمایی لازم و دستورالعمل برای چگونگی پاسخ به آزمون ارائه گردد و با توجّه به نوع سؤال (باز پاسخ یا  بسته پاسخ ) وسایل مورد استفاده ، ماشین حساب ، زمان ، محل پاسخ ، نوع قلم مورد استفاده ، مشخص گردد.

۳-۷) فضای مناسب برای پاسخِ لازم پیش بینی شود.

۳-۸)  باز خورد لازم به دانش آموز داده شود و بر روی نتایج آزمون تحلیل صورت گیرد.

توضیحات ضروری:[su_list icon=”icon: arrow-left” icon_color=”#f4228e”]

  • همه‌ی اصول در همه‌ی دروس قابل استفاده نیستند.
  • اطلاعات سربرگ اوراق امتحانی کامل باشد.
  • متن سؤال با زندگی روز مره و واقعیّت منطبق باشد.

[/su_list]

منبع: برای تنظیم این مطلب از دیدگاه های نویسندگان :کتاب های سنجش و اندازه گیری” بویژه دکتر سیف استفاده شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *